Niedobór fosforu u krów w okresie okołoporodowym: Od patofizjologii do skuteczne terapii terenowej

Niedobór fosforu u krów mlecznych stanowi jedno z najważniejszych, a zarazem najczęściej bagatelizowanych wyzwań metabolicznych w nowoczesnej bujatrii. Aniony fosforu uczestniczą w syntezie nośników energii ATP i tworzą struktury kwasów nukleinowych. Ponadto wraz z kationami wapnia warunkują stabilność układu kostnego. W okresie okołoporodowym zapotrzebowanie na ten pierwiastek gwałtownie rośnie. Dlatego brak odpowiedniej profilaktyki prowadzi do groźnych powikłań. Należą do nich zaleganie poporodowe, hemoglobinuria oraz zaburzenia płodności. W konsekwencji schorzenia te znacząco obniżają opłacalność hodowli.

Patomechanizm i skala problemu w polskich stadach

Większość fosforu w organizmie krowy znajduje się w kościach. Jednak jego obecność w krwinkach czerwonych oraz narządach wewnętrznych jest kluczowa dla utrzymania podstawowych funkcji życiowych. Podczas starteru laktacji dochodzi do ogromnego wyrzutu fosforu wraz z siarą i mlekiem.

Badania terenowe przeprowadzone w dwóch kluczowych rejonach hodowli bydła w Polsce pokazały niepokojącą skalę tego problemu. U krów wykazujących objawy zalegania poporodowego surowicze stężenie fosforu poniżej 1 mmol/l odnotowano u 41% badanych sztuk w Wielkopolsce. Natomiast na Podlasiu wskaźnik ten sięgnął aż 82%. Wyniki te dowodzą, że przypisywanie symptomów zalegania wyłącznie hipokalcemii jest powszechnym błędem. Bardzo często głównym czynnikiem etiologicznym staje się bowiem ukryta hipofosfchemia.

Wyniki doświadczenia terenowego: Ocena skuteczności doustnej suplementacji

W celu zweryfikowania dynamiki zmian stężenia fosforu oraz oceny nowych metod terapeutycznych przeprowadzono badanie na 15 krowach rasy H-F w trzeciej laktacji. Wszystkie zwierzęta utrzymywano w jednakowych warunkach i żywiono dawką TMR. Na podstawie wstępnego oznaczenia poziomu fosforu na 3 dni przed porodem podzielono je na trzy grupy:

• Grupa kontrolna: Krowy z prawidłowym stężeniem fosforu (P > 1 mmol/l).
• Grupa eksperymentalna I: Krowy z hipofosfatemią (P < 1 mmol/l), u których zastosowano dwukrotną doustną suplementację pastą Energan®Phosphor (w dniu porodu oraz po 24 godzinach).
• Grupa eksperymentalna II: Krowy z hipofosfatemią (P < 1 mmol/l), które nie otrzymały preparatu.

Oznaczenia parametrów biochemicznych oraz obserwacje kliniczne przyniosły jednoznaczne wnioski. W grupie suplementowanej podanie fosforanu dwusodowego wywołało statystycznie istotny wzrost poziomu fosforu w surowicy już w drugiej dobie po porodzie. Pozwoliło to utrzymać fizjologiczną koncentrację pierwiastka do końca obserwacji. W efekcie krowy te szybko powróciły do pełnej sprawności.

Odmienny przebieg odnotowano w grupie bez wsparcia farmakologicznego. U wszystkich zwierząt utrzymał się niski poziom fosforu i magnezu. Doprowadziło to w 3–4 dobie po porodzie do pełnoobjawowego zalegania, braku apetytu, znacznego przyspieszenia akcji serca oraz zatrzymania łożyska. W jednym przypadku potwierdzono również hemoglobinurię. Co istotne, u krów tych nie stwierdzono niedoboru wapnia. Potwierdza to, że to fosfor i magnez stanowiły bezpośrednią przyczynę zapaści metabolicznej.

Praktyczne wnioski dla lekarzy weterynarii

Doświadczenie terenowe wskazuje na konieczność rutynowej diagnostyki i suplementacji fosforu w okresie okołoporodowym. Aplikacja fosforanu dwusodowego w formie gęstej pasty za pomocą aplikatora jest bezpieczna dla krowy. Metoda ta eliminuje ryzyko zachłystowego zapalenia płuc i zapewnia wysokie wchłanianie substancji czynnej. Szybkie wyrównanie poziomu fosforu chroni przed powikłaniami i zapobiega stratami wynikającym z brakowania krów.

Poszerz swoją wiedzę terenową!

Przedstawiony artykuł to tylko mały fragment wiedzy, jaką znajdziesz w najnowszym e-booku „Bydło – poznaj przypadki z terenu”. Jest to kompendium stworzone na bazie praktycznych artykułów opublikowanych na łamach czasopisma „Weterynaria w Terenie”.

Chcesz podnieść skuteczność leczenia w swoim rejonie? Kliknij tutaj i pobierz e-book „Bydło – poznaj przypadki z terenu”