Parazytozy narządu wzroku zwierząt towarzyszących

Inwazje pasożytnicze rzadko są przyczyną konsultacji okulistycznych w praktyce weterynaryjnej zwierząt towarzyszących, niemniej jednak narząd wzroku u psów i kotów jest miejscem lokalizacji dorosłych postaci nicieni Thelazia callipaeda i Onchocerca lupi, a także przypadkowo zabłąkanych nicieni płucnych z nadrodziny Metastrongyloidea (Strongylidae) (u psów: Angiostrongylus vasorum, Crenosoma vulpis, Filaroides osleri, Filaroides hirthi, u kotów: Aelurostrongylus abstrusus, Angiostrongylus chabaudi, Troglostrongylus brevior i Troglostrongylus subcrenatus, Gurltia paralysans, Oslerus rostratus). Wszystkie z wymieniony pasożytów aktualnie występują na terenie Europy. Inwazje w niektórych rejonach utrzymują się endemicznie, podczas gdy w innych notuje się pojedyncze ogniska ze sporadycznymi zachorowaniami wśród zwierząt, co wynika ze złożonego cyklu rozwojowego, w którym rolę żywicieli pośrednich pełnią bezkręgowce (owady – Thelazia, Onchocerca, ślimaki – Aelurostrongylus, Angiostrongylus). Fakt ten wpływa na sezonowość występowania opisywanych inwazji, ściśle uzależnioną od warunków klimatycznych, w tym od temperatury oraz wilgotności determinujących aktywność i wielkość populacji żywicieli pośrednich. Obserwowany w ostatnich latach wzrost przypadków parazytoz oczu psów i kotów na starym kontynencie łączony jest z coraz bardziej powszechnym trendem podróżowania ludzi razem ze zwierzętami, co sprzyja rozprzestrzenianiu inwazji na nowe tereny. Wśród innych czynników wymienia się postępujące zmiany klimatyczne, a także powiększanie się terenów zurbanizowanych ułatwiające bliski kontakt zwierząt domowych ze zwierzętami wolno żyjącymi (lisami, wilkami, borsukami, zającami), czyli potencjalnym rezerwuarem opisywanych inwazji.

Telazjoza

Taksonomia/występowanie

Rodzaj Thelazia (Spirurida, Thelaziidae) skupia sześć gatunków (Thelazia californiensis, Thelazia callipaeda, Thelazia gulosa, Thelazia lacrymalis, Thelazia rhodesi, Thelazia skrjabini) pasożytniczych nicieni worków spojówkowych i przewodów łzowych zwierząt domowych i wolno żyjących w: Europie, Azji, Afryce, Ameryce Północnej i Australii, przy czym tylko dwa gatunki odpowiedzialne są za choroby oczu zwierząt towarzyszących. Robak oczny – Thelazia callipaeda – występuje w Europie i wielu krajach Azji, natomiast T. californiensis spotykany jest na zachodnim wybrzeżu Ameryki Północnej, głównie w Stanach Zjednoczonych. Obydwa gatunki lokalizują się na powierzchni oczu żywicieli ostatecznych. W przypadku T. callipaeda są to: psy, lisy, koty, wilki, kuny, borsuki, zajęczaki, natomiast T. californiensis pasożytuje na psach, rzadziej kotach i jeleniach. Oba gatunki stwierdzane były także u ludzi, jednak człowiek wydaje się być żywicielem nietypowym, a zarażenia mają charakter incydentalny, niemniej jednak na terenie Europy odnotowano już kilkanaście przypadków ludzkiej telazjozy.

Europejskie przypadki zarażeń wśród psów i kotów opisane były w wielu krajach, przy czym południowo-wschodnie obszary naszego kontynentu uznawane są za rejony endemicznego występowania telazjozy (Włochy, Francja, Rumunia, Grecja, Bułgaria, Turcja, Chorwacja, Bośnia i Hercegowina, Węgry, Serbia). Krajem, w którym notuje się rocznie najwięcej przypadków, z lokalną prewalencją sięgającą 60%, są Włochy. Inwazja występuje szczególnie często w regionach, na których prowadzone są intensywne uprawy warzyw i owoców, a więc na obszarach sprzyjających rozwojowi żywicieli pośrednich. Sprzyjającym czynnikiem jest również liczna populacja lisów występująca na danym terenie. W krajach takich jak: Niemcy, Hiszpania, Portugalia, Belgia, Słowacja, Anglia, Austria, Szwajcaria i Polska, opisywane były przypadki zawleczonej telazjozy z obszarów endemicznych, jednak także i w tych państwach odnotowuje się pojedyncze przypadki autochtoniczne zarażenia zwierząt T. callipaeda, co tylko potwierdza ekspansywny charakter inwazji na naszym kontynencie.