Pasożyty na parazytologicznym froncie – jak skutecznie chronić psy i koty?

Pasożyty od lat pozostają jednym z najważniejszych wyzwań w praktyce lekarza weterynarii. Zmieniające się warunki środowiskowe, migracje zwierząt, rosnąca liczba chorób wektorowych oraz coraz częstsze przypadki nietypowych inwazji sprawiają, że diagnostyka i profilaktyka chorób pasożytniczych wymagają dziś nie tylko czujności, ale również stałego aktualizowania wiedzy.

Jak zwalczać psaożyty?

„Walka z pasożytami wymaga stosowania odpowiednich leków, które podaje się w celach zarówno leczniczych, jak i zapobiegawczych. Bardzo ważną kwestią jest edukacja właścicieli odnośnie zagrożeń, na jakie są narażone ich zwierzęta […] Najistotniejszym elementem walki z pasożytami jest jednak stosowanie odpowiednich preparatów leczniczych” – podkreśla dr n. wet. Jerzy Ziętek w artykule otwierającym e-book „Pasożyty na parazytologicznym froncie”, wskazując zagrożenie jakie stanowią inwazje pasożytów, zwłaszcza dla wrażliwych organizmów. Należy pamiętać, że stanowią one poważne niebezpieczeństwo również dla zdrowia ludzi, dlatego tak ważne są działania zapobiegające ich inwazji.

Nie istnieje jednak jeden środek odstraszający pasożyty raz na zawsze w równym stopniu. Z tego powodu tak ważne jest regularne podawanie środków przeciwpasożytniczych oraz wiedza lekarzy weterynarii jakie środki powinny zostać użyte, dostosowując je do programu profilaktyki danego pacjenta.

Profilaktyka = podstawa

Podstawą profilaktyki chorób transmisyjnych jest ograniczanie kontaktu zwierząt z miejscami bytowania kleszczy i innych stawonogów, takimi jak lasy, wysokie trawy czy tereny zarośnięte. Bardzo ważne jest również dokładne sprawdzanie sierści po spacerach i szybkie usuwanie pasożytów z powierzchni ciała zwierzęcia.

Istotnym elementem ochrony są także preparaty przeciwko pasożytom zewnętrznym. Nowoczesne środki nie tylko odstraszają kleszcze i pchły, ale często powodują ich śmierć krótko po kontakcie ze skórą lub sierścią zwierzęcia, zmniejszając ryzyko transmisji patogenów. Preparaty te dostępne są w różnych formach – jako krople spot-on, obroże, tabletki, a także szampony czy pudry stosowane pomocniczo u silnie zapchlonych zwierząt.

Wybierając środki przeciwpasożytnicze należy zwrócić uwagę m.in. na to, aby środki przeciw pchłom i kleszczom cechowały się przedłużonym okresem działania (jest to ważny czynnik, ponieważ cykl rozwojowy ektopasożytów związany jest z utrzymywaniem się ich w postaci rozwojowej w środowisku). Leki przeciwpasożytnicze z kolei powinny cechować się niską toksycznością (należy zwrócić szczególną uwagę na środki, które są odpowiednie np. dla psów, a mogą okazać się toksyczne dla kotów) oraz być łatwe w stosowaniu i dawkowaniu.

„Naszym obowiązkiem, jako właściciela psa, jest zabezpieczyć go przed inwazją kleszczy. Czynność tę należy traktować podobnie jak szczepienie ochronne przed chorobami zakaźnymi” – podkreśla dr n. wet. Jarosław Pacoń.

Coraz większe znaczenie mają preparaty o przedłużonym działaniu, ponieważ zmiany klimatyczne sprawiają, że aktywność pcheł i kleszczy utrzymuje się niemal przez cały rok. Dobór odpowiedniej profilaktyki powinien być zawsze dostosowany indywidualnie do stylu życia zwierzęcia, jego środowiska oraz ryzyka narażenia na pasożyty.

Jak zapobiegać babeszjozie psów?

Babeszjoza psów pozostaje jedną z najgroźniejszych chorób odkleszczowych spotykanych w praktyce weterynaryjnej. Chorobę wywołują wewnątrzerytrocytarne pierwotniaki z rodzaju Babesia, przenoszone przez kleszcze, a jej przebieg może mieć charakter ostry, podostry lub subkliniczny. W ostatnich latach coraz większą uwagę zwraca się na różnorodność gatunków tych pierwotniaków oraz różnice w ich zjadliwości i występowaniu geograficznym. U psów opisuje się zarówno „duże” gatunki, takie jak Babesia canis, Babesia rossi czy Babesia vogeli, jak i „małe” piroplazmy, m.in. Babesia gibsoni.

Złożoność biologii pasożyta sprawia, że profilaktyka i skuteczna kontrola choroby stanowią istotne wyzwanie kliniczne.Podstawą zapobiegania babeszjozie pozostaje skuteczna ochrona przeciwko ektopasożytom. Zaleca się unikanie terenów o dużym zagęszczeniu kleszczy, dokładne kontrolowanie sierści psa po spacerach oraz szybkie usuwanie pasożytów z powierzchni ciała. W praktyce szeroko stosowane są preparaty przeciwkleszczowe w formie obroży, sprayów, tabletek oraz preparatów typu spot-on. Zawierają one substancje czynne, które ograniczają ryzyko kontaktu psa z wektorem choroby. Regularna profilaktyka przeciwkleszczowa ma obecnie kluczowe znaczenie, zwłaszcza w związku z wydłużającym się okresem aktywności kleszczy.

W profilaktyce babeszjozy podejmowano również próby wykorzystania chemioprofilaktyki. Pomimo skuteczności jeden z najbardziej znanych preparatów tego typu nie jest jednak zalecany do rutynowej profilaktyki ze względu na możliwość występowania działań toksycznych, szczególnie wobec wątroby. Dlatego obecnie większy nacisk kładzie się na bezpieczniejsze metody zapobiegania chorobie.

Duże zainteresowanie wzbudzają badania nad immunoprofilaktyką swoistą babeszjozy psów. Szczepionki przeciwko tej chorobie opierają się przede wszystkim na wykorzystaniu egzoantygenów SPA. Preparaty te nie zapobiegają całkowicie zakażeniu, ale mogą znacząco łagodzić przebieg choroby oraz ograniczać rozwój ciężkich objawów klinicznych. Immunizacja prowadzi do wytwarzania przeciwciał neutralizujących działanie toksycznych antygenów pasożyta, dzięki czemu zmniejsza się ryzyko wystąpienia zaburzeń krążeniowych, niedokrwistości czy wstrząsu.

Współczesne badania nad szczepionkami przeciwko babeszjozie koncentrują się również na preparatach rekombinowanych, wykorzystujących wybrane białka powierzchniowe merozoitów Babesia. Celem tych prac jest opracowanie szczepionek o większej skuteczności i bezpieczeństwie niż dotychczas stosowane preparaty SPA. Choć szczepienia przeciwko babeszjozie nadal nie zapewniają pełnej ochrony przed zakażeniem, coraz lepiej kontrolują przebieg choroby i ograniczają ryzyko ciężkich powikłań. Rozwój nowych technologii immunoprofilaktyki pokazuje, że temat ochrony psów przed babeszjozą pozostaje dynamicznym i intensywnie rozwijanym obszarem współczesnej parazytologii weterynaryjnej.

Więcej wiedzy

Pasożyty i choroby wektorowe pozostają jednym z największych wyzwań współczesnej medycyny weterynaryjnej. Coraz częściej lekarze praktycy mierzą się nie tylko z babeszjozą, boreliozą czy giardiozą, ale również z mniej typowymi inwazjami pasożytniczymi oraz zmieniającą się epidemiologią chorób odkleszczowych. Więcej praktycznej wiedzy, w tym zagadnienia diagnostyki, profilaktyki oraz aktualnych metod ochrony psów i kotów przed pasożytami i chorobami transmisyjnymi znajdziesz w e-booku „Pasożyty na parazytologicznym froncie”, dostępnym dla subskrybentów PREMIUM portalu.