Parazytozy narządu wzroku zwierząt towarzyszących

Morfologia/cykl rozwojowy

Dorosłe postaci T. callipaeda to szybko poruszające się białawe, nitkowate nicienie o długości od 7 do 19 mm (samice) i od 5 do 10 mm (samce).

Przy masywnych inwazjach w jednym oku może znajdować się do 100 robaków ocznych, zlokalizowanych w worku spojówkowym, przewodach łzowych, na spojówce pod powiekami, na powierzchni rogówki, pod trzecią powieką. Złożony cykl rozwojowy przebiega z udziałem żywiciela pośredniego, którym w Europie są muszki owocówki Phortica variegata, których samce pożywiają się wydzieliną worka spojówkowego żywicieli ostatecznych.

Larworodne samice T. callipaeda uwalniają larwy pierwszego stadium L1 do płynu łzowego. Sekretofagiczne owady (głównie samce) połykają larwy podczas żerowania. W muszkach następuje rozwój larw do stadium inwazyjnego L3, poprzez dwukrotną linkę. Transfer do żywiciela ostatecznego następuje poprzez końcową część aparatu gębowego owadów podczas żerowania. W płynie łzowym larwy trzeciego stadium przechodzą przez stadium L4 i rozwijają się w dorosłe robaki oczne. Okres prepatentny inwazji wynosi od 3 do 11 tygodni (maksymalnie do 70 dni) w zależności od gatunku żywiciela. Choroba u psów w Europie występuje sezonowo, a jej przypadki są odzwierciedleniem obecności i aktywności żywiciela pośredniego. Dorosłe pasożyty w worku spojówkowym żywiciela mogą utrzymywać się nawet przez rok (okres patentny inwazji około 24 miesiące), co może tłumaczyć występowanie dwóch szczytów choroby na początku i pod koniec lata. Największą aktywność P. variegata wykazują w temperaturze pomiędzy 20-25°C i wilgotności 50-75%. Muszki występują obficie na obszarach, na których uprawiane są owoce w okresie ich zbiorów.

Objawy kliniczne/diagnostyka/leczenie i profilaktyka

Inwazje o niskiej intensywności mogą przebiegać bezobjawowo lub subklinicznie. Pierwsze objawy inwazji występują w trzecim tygodniu od zarażenia. Chorobotwórczość nicieni z rodzaju Thelazia polega na mechanicznym drażnieniu spojówek i rogówki oraz na prozapalnym działaniu metabolitów pasożyta. Objawy kliniczne współtowarzyszące inwazji to: ostre zapalenie i przekrwienie spojówek, łzawienie, obrzęk powiek, światłowstręt, wysięk surowiczo-śluzowy, a później ropny, powodujący zlepienie powiek. Wtórnie do opisanych symptomów obserwuje się zmętnienie i owrzodzenie rogówki. Poważnymi konsekwencjami choroby mogą być: perforacja rogówki, zapalenie błony naczyniowej, zwichnięcie soczewki, zaćma, jaskra i utrata wzroku.

Rozpoznanie inwazji bazuje na makroskopowym stwierdzeniu obecności nicieni w worku spojówkowym. Badanie przeprowadza się w znieczuleniu miejscowym po odwinięciu trzeciej powieki, dzięki czemu uwidoczniona zostaje dolna część worka spojówkowego. Nicienie są blade i osiągają długość ok. 1-2 cm. Podczas badania pod mikroskopem widoczne są drobne prążki naskórkowe. U dorosłych zapłodnionych samic w obrazie mikroskopowym widoczne będą jaja zawierające larwy. W popłuczynach worka spojówkowego w obrazie mikroskopowym widoczne mogą być larwy pierwszego stadium, które osiągają wielkość ok. 180-220 μm. Pewne rozpoznanie postawić można w oparciu o wyniki badania molekularnego (PCR). Diagnoza może być trudna w przypadku braku obecności w worku spojówkowym dojrzałych form pasożytów, ewentualnie gdy lokalizują się one w przewodach łzowych. Na obszarach endemicznych dla choroby telazjozę należy uwzględnić w diagnostyce różnicowej alergicznego zapalenia spojówek.

Leczenie inwazji polega na mechanicznym usuwaniu nicieni z worka spojówkowego psa (poddanego znieczuleniu miejscowemu lub ogólnemu). Możliwe jest także podawanie bezpośrednio do oka preparatów przeciwpasożytniczych (1, 29). Leki zarejestrowane do leczenia ocznej telazjozy zawierają w swym składzie makrocykliczne laktony: moksydektynę lub oksym milbemycyny. Skuteczność oksymu milbemycyny w zwalczaniu choroby uzależniona jest od zastosowanej dawki leku (dawka 0,5 mg/kg m.c. podawana dwukrotnie w odstępie tygodnia wykazywała dobrą skuteczność w eliminacji T. callipaeda).

U kotów rekomenduje się jednokrotne podanie doustne 2 mg/kg m.c. oksymu milbemycyny. Terapię można przeprowadzić również miejscowo, stosując roztwór do oczu 1-proc. moksydektyny lub 2-proc. lewamizolu. Także podawanie preparatów opartych na 10-proc. imidakloprydzie oraz 2,5-proc. moksydektynie wykazywało pełną skuteczność w zwalczaniu inwazji, podobnie jak podawanie iwermektyny w dawce 0,2 mg/kg m.c. podskórnie.

Profilaktyka choroby polega głównie na ograniczeniu kontaktu psów z żywicielami pośrednimi oraz stosowaniu preparatów spot-on, obroży o działaniu repelentnym w stosunku do owadów. Ponadto w profilaktyce T. callipaeda u psów rekomenduje się comiesięczne doustne podawanie oksymu milbemycyny lub oksymu milbemycyny z afoksolanerem albo aplikację na skórę preparatów zawierających 10-proc. imidakloprid i 2,5-proc. moksydektynę. Należy pamiętać, że telazjoza jest zoonozą, w związku z czym leczenie i profilaktyka tej parazytozy u zwierząt towarzyszących ogranicza ryzyko zarażeń ludzi.