Powikłania towarzyszące zwichnięciu soczewki u psów i kotów

Zwichnięcie soczewki (luxatio lentis) to jej przemieszenie spowodowane zerwaniem obwódki rzęskowej utrzymującej kontakt pomiędzy soczewką i ciałem rzęskowym (1, 2). Może występować zarówno jedno-, jak i obustronnie. Na skutek tego dochodzi do przemieszczenia soczewki w kierunku ciała szklistego lub do komory przedniej oka (6). Przemieszczenie niewielkiego stopnia w obrębie źrenicy nazywane jest podwichnięciem lub nadwichnięciem (subluxatio lentis) (6).

Przyczyny zwichnięcia soczewki dzielimy na pierwotne i wtórne. Pierwotne zwichnięcie soczewki najczęściej zdarza się u dorosłych psów, jednak może występować także u szczeniąt. Odnotowane są też przypadki wrodzonego zwichnięcia soczewki, któremu towarzyszą inne wrodzone choroby gałki ocznej (3).

Zwichnięcie soczewki najczęściej występuje u psów w średnim wieku. Rasami predysponowanymi są: foksterier szorstkowłosy, Jack Russel terrier, terier tybetański, basset, beagle, chihuahua, owczarek niemiecki, greyhound, pudel miniaturowy i sznaucer miniaturowy (3, 5). Wtórne zwichnięcie soczewki jest najczęściej wynikiem urazów, zapalenia błony naczyniowej oka, jaskry oraz innych chorób włącznie z guzami nowotworowymi (3).

Zwichnięcie soczewki do komory przedniej wskutek zmian refrakcji układu optycznego bardzo utrudnia bądź uniemożliwia widzenie (4). Ponadto soczewka, kontaktując się z nabłonkiem tylnym rogówki, prowadzi do jej uszkodzenia, dekompensacji, obrzęku i waskularyzacji (6) (ryc. 1, 3, 11, s. 32). W przypadkach podwyższenia ciśnienia wewnątrzgałkowego spośród wszystkich rodzajów zwichnięć soczewka najczęściej przemieszcza się do komory przedniej oka (7) (ryc. 3). Wynika to z braku możliwości odpływu cieczy wodnistej na skutek zablokowania przez masy soczewki. W dalszej konsekwencji dochodzi do wzrostu ciśnienia w komorze ciała szklistego, co z kolei powoduje wypchnięcie obwodowej części tęczówki (iris bombé) i zamknięcie kąta rogówkowo-tęczówkowego (angulus iridocornealis) (8). Wynikiem tego jest zaburzenie odpływu cieczy wodnistej przez siateczkę beleczkową (reticulum trabeculare) do zatoki żylnej twardówki, czego konsekwencją jest wtórna jaskra (7). Średnio u 73% psów powikłaniem przy zwichnięciu soczewki do komory przedniej oka jest jaskra wtórna (9).

Zwichnięcie soczewki do komory ciała szklistego występuje rzadziej (3) (ryc. 6). W tym przypadku ruchy gałki ocznej, pod wpływem siły bezwładności, powodują przemieszczenie soczewki i uszkadzanie okolicznych tkanek. To może skutkować zapaleniem błony naczyniowej oka, a dalej jaskrą wtórną (4). Również na skutek przedostawania się ciała szklistego do komory przedniej może dojść do zatkania otworu źrenicznego lub zamknięcia kąta rogówkowo-tęczówkowego, wywołując wtórną jaskrę (8). Średnio u 38% psów powikłaniem przy zwichnięciu soczewki do komory ciała szklistego jest jaskra wtórna (9).

W przypadkach podwichnięcia soczewki dochodzi do zerwania części wyrostków rzęskowych, które utrzymują soczewkę. Najczęściej w badaniu klinicznym widoczny jest charakterystyczny półksiężyc afakijny (bezsoczewkowy). Często też na skutek braku stabilności soczewki dochodzi do drżenia soczewki (phacodenesis) lub drżenia tęczówki (iridodenesis) (8) (ryc. 4, 5, s. 31). Drganie to nasila się wraz z zerwaniem coraz większej liczby więzadeł utrzymujących soczewkę (5). Na skutek stałego drażnienia przez soczewkę okolicznych tkanek może dochodzić do zapalenia tęczówki i ciała rzęskowego (6). Do zwiększenia ciśnienia wewnątrzgałkowego dochodzi u średnio 43% psów z nadwichnięciem soczewki (9).

Poniżej opisano najczęstsze objawy i powikłania związane z brakiem leczenia zwichnięć soczewki. Badanie przeprowadzono u 40 psów oraz 6 kotów. Wszystkie zwierzęta były pacjentami Katedry i Kliniki Chirurgii Wydziału Medycyny Weterynaryjnej Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu w latach 2008-2011.

Materiał i metody

Diagnozowanie przemieszczenia soczewki do komory przedniej oka lub podwichnięcie soczewki przeprowadzano w ciemni okulistycznej ze zogniskowanym bocznym oświetleniem. Pomocne było delikatne, lecz stanowcze, poruszanie głową psa w celu wykluczenia bądź potwierdzenia drżenia soczewki i/lub tęczówki.

Zwichnięcie soczewki do komory ciała szklistego diagnozowano za pomocą oftalmoskopu lub lampy szczelinowej. Przed badaniem zakrapiano oczy pacjenta środkami rozszerzającymi źrenice (1% tropikamid, 5% neosynefryna). Jednak przy wykorzystaniu tych metod diagnostyka może być dalej niepewna. Dlatego przy zmętnieniu rogówki badaniem ostatecznie potwierdzającym umiejscowienie się soczewki w obrębie gałki ocznej było badanie ultrasonograficzne (ryc. 8, 9, 10, s. 31).