Iwermektyna – lek skuteczny, ale czy bezpieczny dla wszystkich zwierząt?

Leczenie

Leczenie zatrucia iwermektyną obejmuje leczenie objawowe i wspomagające. U zwierząt stabilnych klinicznie należy rozpocząć indukcję wymiotów (do godziny od spożycia). Bezpieczną i skuteczną substancją zarejestrowaną do stosowania u psów jest ropinirol (preparat Clevor) dostępny w postaci kropli do oczu. Szybko wchłania się do krwiobiegu, a wymioty występują już po 15-20 min od podania preparatu.

U przytomnych pacjentów wskazana jest dekontaminacja za pomocą węgla aktywowanego (1-4 g/kg m.c.). Powtarzanie dawek węgla co cztery do sześciu godzin jest wskazane ze względu na krążenie wątrobowo-jelitowe iwermektyny. Dodatkowo należy podać środek przeczyszczający, ponieważ ponad 90% iwermektyny zostaje wydalone wraz z kałem w postaci niezmienionej (16).

W celu kontroli napadów drgawkowych stosuje się diazepam (0,5-2,0 mg/kg m.c., i.v.) lub barbiturany. Zalecane są także płynoterapia dożylna, tlenoterapia, a przy niewydolności oddechowej – wentylacja mechaniczna (13, 19, 24).

Biorąc pod uwagę długi okres półtrwania iwermektyny wynoszący 80,3 ± 29,8 godzin (1, 6), leczenie przez kilka dni lub tygodni może być wymagane.

Niedawno opisano skuteczność zastosowania dożylnej emulsji tłuszczowej w łagodzeniu objawów klinicznych u pacjentów po zatruciu iwermektyną (7).

Mechanizm działania emulsji tłuszczowych nie został w pełni poznany. Zakłada się, że tworzą one „zbiornik lipidowy”, który pozwala przejść z osocza substancjom lipofilnym i zwiększa ich eliminację.

Najczęściej używaną dożylną emulsją tłuszczową jest 20-proc. emulsja o osmolarności około 800 mOsm/l. Terapię rozpoczyna się od podania bolusa zawierającego 1,5 ml/kg m.c. i.v. 20-proc. emulsji. Następnie kontynuuje się poprzez podanie ciągłej infuzji dożylnej trwającej około 30-60 min, z prędkością 0,25 ml/kg m.c./min.

Aby uniknąć przeciążenia łożyska naczyniowego nadmierną ilością płynów, należy zwrócić uwagę na prawidłowe obliczenie dawki i rozważyć podanie jej w ciągu jednej do czterech godzin. Możliwe jest powtórne podanie emulsji, ale konieczne jest monitorowanie surowicy pacjenta. Jeśli jest lipemiczna, należy odstąpić od podania powtórnej dawki. Nie należy podawać więcej niż dwóch dawek emulsji tłuszczowej, jeżeli nie zauważono znaczącej poprawy stanu pacjenta.

Diagnostyka

Iwermektyna oraz inne makrolidy mogą być wykryte w wątrobie, tkance tłuszczowej oraz osoczu za pomocą metod chromatograficznych, co może stanowić potwierdzenie zatrucia. Istotne jest, aby przeprowadzić dokładny wywiad toksykologiczny z właścicielem zwierzęcia oraz przeanalizować historię leczenia pacjenta.
Właściciele psów znajdujących się w grupie ryzyka mogą zdecydować się na badania genetyczne, w celu potwierdzenia lub wykluczenia mutacji genu ABCB1.

Najskuteczniejszą dostępną metodą jest badanie PCR (ang. polymerase chain reaction). Od psa, u którego podejrzewane jest wystąpienie mutacji, pobiera się krew lub wymaz z dziąseł i policzków, a następnie materiał kierowany jest do laboratorium weterynaryjnego. W laboratorium wykonywana jest analiza DNA pod kątem obecności nieprawidłowego fragmentu. Wyniki są przesyłane do lecznicy po kilku dniach od otrzymania próbki.

Diagnostyka różnicowa

Wiele jednostek chorobowych przebiega z podobnymi objawami klinicznymi ze strony układu nerwowego jak w przypadku zatrucia iwermektyną. W diagnostyce różnicowej należy wziąć pod uwagę zatrucie: ołowiem, insektycydami fosfoorganicznymi, karbaminianowymi, mykotoksynami, etanolem, metanolem, glikolem propylenowym oraz lekami działającymi depresyjnie na centralny układ nerwowy (opiaty, fenotiazyny, barbiturany, benzodiazepiny).

Podsumowanie

Iwermektyna jest lekiem bezpiecznym i skutecznym, jeśli jest stosowana w odpowiednich dawkach, szczególnie u psów z mutacją genu ABCB1. Objawy toksyczności dotyczą głównie układu nerwowego, a w zależności od dawki mogą być łagodne lub ciężkie. Niestety, nie ma swoistej odtrutki, którą można podać zwierzęciu w przypadku zatrucia iwermektyną. Leczenie jest jedynie objawowe i pomaga zmniejszyć objawy zatrucia. Zaleca się, aby właściciele psów znajdujących się w grupie ryzyka wykonali badania genetyczne w celu potwierdzenia lub wykluczenia mutacji genu ABCB1.