Nadciśnienie u psów i kotów: Cichy zabójca narządów

Nadciśnienie u psów i kotów stanowi jeden z najbardziej podstępnych stanów chorobowych w codziennej praktyce weterynaryjnej. Mimo że przebiega bezobjawowo przez długi czas, konsekwencje nieleczonego wysokiego ciśnienia prowadzą do nieodwracalnych uszkodzeń narządów docelowych. Najbardziej narażone na uszkodzenia są oczy, centralny układ nerwowy, serce oraz nerki. Jak sprawnie zdiagnozować ten stan i jaki protokół terapeutyczny wdrożyć?

Etiologia i patofizjologia: Skąd bierze się nadciśnienie?

Długofalowa regulacja ciśnienia tętniczego opiera się na złożonych mechanizmach nerwowych i hormonalnych, w których kluczową rolę odgrywają nerki. Zaburzenie tych procesów prowadzi do uszkodzenia naczyń włosowatych w najwrażliwszych obszarach ciała.

W praktyce klinicznej wyróżnia się trzy główne postacie tego schorzenia. Najczęstszą z nich jest nadciśnienie wtórne, które rozwija się na tle chorób przewlekłych. U kotów w 20–60% przypadków przyczyną jest przewlekła choroba nerek, kłębuszkowe zapalenie nerek lub amyloidoza. Inne powiązane schorzenia to nadczynność tarczycy, hiperadrenokortycyzm oraz hiperaldosteronizm.

Z kolei nadciśnienie sytuacyjne bywa wywołane niepokojem pacjenta w gabinecie. Wpływ stresu na układ autonomiczny jest nieprzewidywalny i może zafałszować obraz kliniczny. Ostatnią postacią jest nadciśnienie idiopatyczne. Rozpoznaje się je w sytuacji, gdy powtarzalne pomiary wykazują podwyższone ciśnienie przy całkowicie prawidłowych wynikach morfologii, biochemii oraz badania moczu.

Co ciekawe, podwyższone ciśnienie krwi może indukować diurezę ciśnieniową, czyli wielomocz. Dlatego niski ciężar właściwy moczu poniżej 1,030 u pacjenta z wysokim ciśnieniem nie musi od razu świadczyć o chorobie nerek. Natomiast mocz skoncentrowany powyżej 1,030 znacznie zmniejsza prawdopodobieństwo ich uszkodzenia.

Standardy pomiaru i grupa ryzyka

Rutynowa ocena ciśnienia tętniczego powinna stanowić stały element badania fizykalnego u każdego pacjenta powyżej 7. roku życia. Pomiary należy natychmiast wykonać u zwierząt z przewlekłą niewydolnością nerek, zaburzeniami hormonalnymi lub z objawami uszkodzenia narządów docelowych, takimi jak nagła utrata wzroku czy wylewy do przedniej komory oka.

Najbardziej wiarygodną nieinwazyjną metodą pomiaru w warunkach ambulatoryjnych jest ultrasonografia Dopplerowska. Pacjent powinien mieć zapewnione ciche pomieszczenie i około 10–15 minut na aklimatyzację w obecności opiekuna. Niezwykle ważny jest prawidłowy dobór mankietu, którego szerokość musi wynosić od 30% do 40% obwodu kończyny lub ogona. Za wąski mankiet sztucznie zawyża wyniki, z kolei za szeroki je zaniża. Podczas badania odrzuca się pierwszy pomiar, a z kolejnych 5–7 wyników oblicza się wartość średnią.

Protokół leczenia nadciśnienia u psów i kotów

Decyzję o rozpoczęciu farmakoterapii podejmuje się na podstawie klasyfikacji IRIS oraz obecności uszkodzeń narządowych. Rozpoczęcie leczenia należy rozważyć przy ciśnieniu skurczowym od 150 mmHg lub rozkurczowym od 95 mmHg. Gdy ciśnienie skurczowe osiąga lub przekracza 180 mmHg, a rozkurczowe 120 mmHg, wdrożenie leczenia staje się bezwzględną koniecznością.

W terapii nadciśnienia u kotów lekiem pierwszego wyboru jest telmisartan, czyli bloker receptora angiotensyny. W dawce 1 mg na kilogram masy ciała istotnie redukuje on białkomocz już w ciągu pierwszych 7 dni, a w dawce 2 mg na kilogram masy ciała efektywnie obniża średnie skurczowe ciśnienie krwi. Drugim kluczowym lekiem jest amlodypina, która obniża ciśnienie skurczowe u kotów nawet o 30–70 mmHg i jest skuteczna w monoterapii u większości pacjentów.

Z kolei leczenie nadciśnienia u psów z chorobami nerek opiera się przede wszystkim na podawaniu benazeprylu, czyli inhibitora konwertazy angiotensyny. Skuteczność dawki ocenia się po minimum tygodniu stosowania na podstawie badań kontrolnych. W przypadku braku zadowalającej kontroli ciśnienia do schematu dołącza się lek z innej grupy, na przykład bloker kanału wapniowego.

Skuteczne zarządzanie pacjentem z nadciśnieniem wymaga kompleksowego podejścia oraz równoległego leczenia choroby podstawowej. Ze względu na złożoność powikłań kluczem do sukcesu w trudnych przypadkach pozostaje stała współpraca lekarza pierwszego kontaktu z kardiologiem oraz nefrologiem.

Chcesz poznać szczegółowe wytyczne ISFM oraz wykaz dawek łączonych w opornych przypadkach nadciśnienia?

Przeczytaj pełną rozmowę: Dr n. wet. Agnieszka Sikorska-Kopyłowicz – nadciśnienie okiem nefrologa