Schemat diagnostyki dysfagii u psów i kotów

Dysfagia, definiowana jako zaburzenie procesu połykania, stanowi objaw wielu chorób dotyczących jamy ustnej, gardła, przełyku, a także układu nerwowego i mięśniowego. Ze względu na szerokie spektrum możliwych przyczyn, skuteczna diagnostyka wymaga systematycznego podejścia pozwalającego określić lokalizację problemu oraz zidentyfikować chorobę podstawową.

1. Pierwszy krok – określenie rodzaju dysfagii

Kluczowym elementem diagnostyki jest ustalenie, na którym etapie połykania dochodzi do zaburzeń. W zależności od lokalizacji zmian wyróżnia się dysfagię ustną, gardłową oraz przełykową.

Dysfagia ustna związana jest z nieprawidłowościami w pobieraniu i formowaniu kęsa pokarmowego. Pacjenci mogą mieć trudności z chwytaniem pokarmu, żuciem lub utrzymywaniem pokarmu w jamie ustnej. Przyczyną są najczęściej choroby zębów i przyzębia, stany zapalne jamy ustnej, urazy, zmiany nowotworowe lub zaburzenia neurologiczne.

Dysfagia gardłowa pojawia się, gdy dochodzi do zaburzeń transportu kęsa z jamy ustnej do przełyku. Zwierzęta często podejmują wielokrotne próby przełknięcia, kaszlą, krztuszą się lub dochodzi u nich do wypływu pokarmu przez nozdrza. W tej grupie należy uwzględnić zarówno zmiany strukturalne gardła, jak i schorzenia nerwowo-mięśniowe.

Dysfagia przełykowa występuje w sytuacji, gdy pokarm zostaje prawidłowo połknięty, ale jego transport przez przełyk jest utrudniony. Typowym objawem jest regurgitacja pojawiająca się krótko po przyjęciu pokarmu lub wody.

2. Wywiad jako podstawa diagnostyki

Szczegółowy wywiad z opiekunem może dostarczyć cennych informacji już na początku postępowania diagnostycznego. Szczególną uwagę należy zwrócić na sposób pobierania pokarmu i wody, rodzaj występujących objawów oraz moment ich pojawiania się.

Pomocne może być nagranie przedstawiające zachowanie zwierzęcia podczas jedzenia i picia. W przypadku jego braku warto obserwować pacjenta podczas pobierania niewielkiej ilości pokarmu lub wody w trakcie wizyty.

Podczas zbierania wywiadu należy również ustalić:

• wiek pacjenta i czas trwania objawów,
• możliwość spożycia ciała obcego,
• kontakt z substancjami drażniącymi lub żrącymi,
• występowanie innych objawów ogólnoustrojowych,
• ewentualny kontakt z dzikimi zwierzętami.

Znaczenie ma również wiek pacjenta. U młodych zwierząt częściej rozpoznawane są wady wrodzone, takie jak przetrwały prawostronny łuk aorty czy zaburzenia funkcji górnego zwieracza przełyku. U pacjentów starszych należy brać pod uwagę procesy nowotworowe oraz postępujące choroby neurologiczne.

3. Badanie kliniczne i neurologiczne

Po zebraniu wywiadu konieczne jest przeprowadzenie dokładnego badania klinicznego. Obejmuje ono ocenę głowy, szyi, jamy ustnej i gardła, a także badanie neurologiczne.

Palpacja okolicy głowy i szyi może ujawnić obecność zmian rozrostowych, asymetrii, urazów lub bolesności. Dokładna ocena jamy ustnej pozwala wykryć stany zapalne, choroby przyzębia, zmiany czy wady anatomiczne.

Istotnym elementem jest również badanie neurologiczne, w tym ocena odruchu krztuszenia. W przypadku podejrzenia zmian niedostępnych podczas rutynowego badania konieczne może być wykonanie badania w sedacji lub znieczuleniu miejscowym.

4. Diagnostyka laboratoryjna

Badania laboratoryjne pełnią przede wszystkim rolę wspomagającą i umożliwiają identyfikację chorób ogólnoustrojowych mogących prowadzić do zaburzeń połykania.

Podstawowy panel powinien obejmować:

• morfologię krwi,
• badanie biochemiczne surowicy,
• ocenę elektrolitów,
• badanie moczu.

W wybranych przypadkach wskazane jest rozszerzenie diagnostyki o:

• oznaczenie hormonów tarczycy,
• oznaczenie przeciwciał przeciw receptorom acetylocholiny w kierunku nużliwości mięśni,
• oznaczenie aktywności kinazy kreatynowej,
• test stymulacji ACTH.

Badania te są szczególnie przydatne u pacjentów z podejrzeniem chorób nerwowo-mięśniowych, które mogą manifestować się np. przełykiem olbrzymim.

5. Badania obrazowe

Kolejnym etapem diagnostyki jest ocena struktur odpowiedzialnych za połykanie za pomocą badań obrazowych.

Badanie radiologiczne szyi i klatki piersiowej umożliwia wykrycie zmian w obrębie gardła i przełyku, obecności ciał obcych, zmian rozrostowych czy przełyku olbrzymiego.

Większą dokładność diagnostyczną zapewnia tomografia komputerowa głowy, szyi i klatki piersiowej. Badanie to umożliwia uwidocznienie zmian niewidocznych w klasycznych zdjęciach rentgenowskich.

Do innych badań, które należy rozważyć przy diagnostyce należą:

• badanie fluoroskopowe,

6. Fluoroskopia – ocena czynności połykania

Za jedno z najcenniejszych badań w diagnostyce dysfagii uznawana jest fluoroskopia. Umożliwia ona obserwację procesu połykania w czasie rzeczywistym po podaniu barytu w postaci płynnej lub zmieszanego z pokarmem.

Badanie pozwala na ocenę koordynacji poszczególnych faz połykania oraz identyfikację zaburzeń czynnościowych gardła i przełyku. Jest szczególnie przydatne w przypadkach, gdy standardowe badania obrazowe nie wykazują zmian strukturalnych.

7. Endoskopia w diagnostyce dysfagii

Laryngoezofagoskopia umożliwia bezpośrednią ocenę błony śluzowej oraz struktur anatomicznych górnych dróg pokarmowych.

Badanie endoskopowe pozwala rozpoznać:

• zapalenie błony śluzowej,
• zwężenia światła przełyku,
• uchyłki,
• zmiany rozrostowe,
• przepuklinę rozworu przełykowego,
• porażenie krtani.

Od objawu do rozpoznania

Diagnostyka dysfagii wymaga stopniowego zawężania listy rozpoznań różnicowych. Proces ten rozpoczyna się od określenia lokalizacji zaburzenia, następnie obejmuje ocenę kliniczną i neurologiczną, a kończy się wykorzystaniem badań laboratoryjnych, obrazowych czy endoskopowych.

Takie schematyczne podejście pozwala nie tylko ustalić przyczynę zaburzeń połykania, ale również wdrożyć odpowiednie leczenie oraz postępowanie wspomagające. Ma to szczególne znaczenie u pacjentów zagrożonych powikłaniami dysfagii.

Chcesz dowiedzieć się więcej na temat dysfagii? Przeczytaj cały artykuł dostępny dla użytkowników STANDARD portalu: Dysfagia u psów i kotów – etiopatogeneza, diagnostyka oraz postępowanie terapeutyczne