Przewlekłe zapalenie żołądka u psów i kotów – ujęcie kliniczne

Przewlekłe zapalenie żołądka jest stosunkowo częstym problemem w praktyce małych zwierząt, jednak jego etiologia i patomechanizm nadal nie są w pełni poznane. Złożoność procesów immunologicznych zachodzących w błonie śluzowej żołądka oraz regulacji wydzielania soku żołądkowego sprawia, że w większości przypadków nie jest możliwe wdrożenie leczenia przyczynowego. W praktyce klinicznej oznacza to konieczność prowadzenia terapii objawowej, często długotrwałej.

Obraz kliniczny i diagnostyka

Obraz kliniczny choroby ma charakter nieswoisty i może obejmować różne kombinacje objawów. Najczęściej obserwuje się:

• wymioty,
• zmienny apetyt bądź jego brak,
• mlaskanie,
• nasilone przełykanie śliny,
• ulewanie,
• zjadanie trawy lub przedmiotów niepokarmowych.

U części pacjentów dochodzi również do spadku masy ciała. W bardziej zaawansowanych przypadkach mogą pojawić się objawy krwawienia z górnego odcinka przewodu pokarmowego, takie jak krew w wymiocinach lub smolisty kał.

Rozpoznanie zapalenia żołądka opiera się przede wszystkim na dokładnym wywiadzie oraz badaniu klinicznym, uzupełnionym o diagnostykę obrazową. Badanie ultrasonograficzne jamy brzusznej może wykazać pogrubienie ściany żołądka, jednak jest to zmiana nieswoista, wymagająca dalszej weryfikacji. Kluczowe znaczenie ma badanie endoskopowe połączone z pobraniem bioptatów do oceny histopatologicznej. „Gastroskopowa ocena śluzówki żołądka musi być zawsze połączona z badaniem histopatologicznym” – podkreśla dr n. wet. Agnieszka Sikorska-Kopyłowicz. Sama ocena makroskopowa błony śluzowej jest jedenak niewystarczająca do ostatecznego rozpoznania.

Dr n. wet. Agnieszka Sikorska-Kopyłowicz w książce „Choroby przewodu pokarmowego u psów i kotów” wskazuje:„Interpretacja histopatologiczna bioptatów błony śluzowej żołądka jest jednak dosyć frustrująca”, co wynika z braku jednolitych standardów i dużej zmienności ocen między patologami:
„Jak dotąd nie rozwiązano jednoznacznie problemu rozbieżności interpretacyjnych w medycynie weterynaryjnej. Najbardziej aktualnymi wskazówkami są standardy WSAVA opracowane dla najczęściej pobieranych próbek błony śluzowej żołądka – trzonu i odźwiernika. Zgodnie z nimi klinicysta powinien oczekiwać, że ocena patologa będzie zawierała następujące informacje: adekwatność głębokości pobranej próbki, cechy morfologiczne, charakterystyka zapalenia i końcowa diagnoza histopatologiczna”.

Najczęściej rozpoznawane są zapalenia: limfoplazmocytarne, eozynofilowe lub neutrofilowe. Zdarza się również, że mimo obecności objawów klinicznych obraz histopatologiczny pozostaje prawidłowy.

Patogeneza i czynniki ryzyka

W patogenezie istotną rolę przypisuje się przewlekłemu stresowi oraz wysiłkowi fizycznemu. W literaturze opisuje się mechanizmy obejmujące przejściowe niedokrwienie trzewne, urazy spowodowane reakcją stresową czy zmiany immunologiczne. Jednocześnie wskazuje się, że żaden z tych mechanizmów nie został jednoznacznie potwierdzony. Wspólnym elementem wydaje się jednak uszkodzenie bariery śluzowej i rozwój lokalnej reakcji zapalnej.

W przebiegu choroby dochodzi m. in. do niedokrwienia, zakażenia wstecznej dyfuzji kwasu solnego oraz aktywacji mediatorów zapalenia. W efekcie może dojść do powstania owrzodzeń, a w cięższych przypadkach do martwicy i krwotoku.

Rola Helicobacter spp.

Istotną kwestią pozostaje również rola Helicobacter spp. U psów i kotów bakterie te często kolonizują błonę śluzową żołądka, jednak ich znaczenie kliniczne pozostaje niejednoznaczne. Dostępne dane nie potwierdzają jednoznacznego związku przyczynowego między obecnością Helicobacter spp. a objawami klinicznymi zapalenia żołądka. Dodatkowo, eliminacja bakterii nie zawsze prowadzi do poprawy stanu pacjenta.

Leczenie i postępowanie kliniczne

Leczenie przewlekłego zapalenia żołądka opiera się na łagodzeniu objawów i wspieraniu regeneracji błony śluzowej. Podstawę farmakoterapii stanowią leki zobojętniające kwas żołądkowy i osłaniające śluzówkę. Najczęściej wybierane są inhibitory pompy protonowej, które skutecznie ograniczają wydzielanie kwasu żołądkowego. W wybranych przypadkach stosuje się również leki przeciwwymiotne i prokinetyczne. Uzupełnieniem terapii jest odpowiednie postępowanie dietetyczne – stabilizacja żywieniowa, a także dobrze tolerowana dieta oraz regularność posiłków, które mogą znacząco wpływać na przebieg choroby.

Postępowanie powinno być długotrwałe i obejmować regularną kontrolę kliniczną oraz obrazową. Nie mniej ważne jest ograniczenie czynników stresowych oraz monitorowanie pacjenta w trakcie leczenia. Terapia często wymaga czasu, a nawroty objawów nie należą do rzadkości, dlatego kluczowa jest współpraca z opiekunem zwierzęcia i realistyczne ustalenie celów leczenia.

Podsumowując, przewlekłe zapalenie żołądka u psów i kotów to problem wymagający czujności klinicznej i cierpliwego, wielokierunkowego podejścia. Choć nie zawsze udaje się ustalić jego dokładną przyczynę, odpowiednio dobrana diagnostyka i konsekwentne leczenie pozwalają w wielu przypadkach skutecznie kontrolować objawy i poprawić komfort życia pacjenta. Kluczowe jest myślenie całościowe – uwzględniające nie tylko farmakoterapię, ale również dietę, stres i styl życia zwierzęcia.

Jeśli chcesz lepiej zrozumieć ten problem i spojrzeć na niego z praktycznej perspektywy klinicznej, warto sięgnąć po książkę dr n. wet. Agnieszki Sikorskiej-Kopyłowicz „Choroby przewodu pokarmowego u psów i kotów”.